KNMI Nieuwsberichten

-- Berichten van gisteren of eerder.
24 mei 2018 De Kīlauea-vulkaan op Hawaï, de actiefste vulkaan ter wereld, is op 3 mei 2018 een nieuwe uitbarstingsfase ingegaan. De actuele activiteit is een nieuwe fase van de uitbarsting die al in 1983 begonnen is. Veertig kilometer ten oosten van de top van de vulkaan stroomt lava uit de grond en stoomgedreven explosies van de hoofdkrater bereiken geregeld een hoogte van meerdere kilometers. Aan de andere kant van de wereld, in de Stille Oceaan, liggen de eilanden van de Hawaïaanse archipel. Het grootste eiland van de keten, waarop vulkaan Kīlauea ligt, heet Hawaï maar wordt om verwarring te voorkomen ook wel Big Island genoemd. Deze keten van vulkanische eilanden is ontstaan door de beweging van de aardkorst over de Hawaï hotspot, een plek waar warm materiaal vanuit de diepte naar het aardoppervlak beweegt. Behalve boven hotspots kunnen vulkanen ook ontstaan aan de randen van de tektonische platen. Dit gebeurt zowel als de platen van elkaar af bewegen (divergentie) als wanneer de platen naar elkaar toe bewegen (convergentie) waarbij de ene plaat onder de andere duikt (subductie). Schildvulkaan De Kīlauea-vulkaan is een van de vijf overlappende schildvulkanen die samen Big Island vormen. Het type magma dat hier naar boven komt (meestal basalt) heeft een geringe stroperigheid waardoor de lavastromen makkelijk vloeien. De vorm van de vulkaan die hierdoor ontstaat heeft een vlakke helling en lijkt op een omgekeerd schild. In tegenstelling tot stratovulkanen, zoals de Agung-vulkaan in Indonesië, zijn schildvulkanen veel minder explosief. Kraters en riftzones Op de top van de 1,2 kilometer hoge Kīlauea-vulkaan ligt een caldera, een grote komvormige krater. In deze caldera bevindt zich de Halemaʻumaʻu krater. Een riftzone komt met name voor bij schildvulkanen Vanuit de caldera lopen twee riftzones, in zuidwestelijke en oostelijke richting, waardoor magma zich ondergronds kan verplaatsen. Aan het oppervlak boven de oostelijke riftzone bevinden zich meerdere kraters waaronder Pu'u O'o. Een riftzone is een, door een lineaire reeks scheuren, verzwakte zone in de flank van de vulkaan die het mogelijk maakt dat bij een uitbarsting lava uit de flanken van de vulkaan stroomt in plaats van uit de top. Lavafonteinen in een woonwijk De actuele uitbarsting is een nieuwe fase van de uitbarsting die al in 1983 begonnen is. Eind april 2018, was de stand van de lavameren in zowel Pu'u O'o als Halemaʻumaʻu krater zo hoog dat ze letterlijk overstroomden. Inmiddels is uit beiden de lava verdwenen. Met behulp van seismometers, tiltmeters en GPS was het binnendringen van dit uit de kraters afkomstige magma in de oostelijke riftzone goed te volgen. Het magma legt ondergronds 20-40 kilometer af en komt door meerdere scheuren in de aardkorst, in spectaculaire lavafonteinen, naar boven in de woonwijk Leilani Estates. Van oud naar vers magma In eerste instantie was het magma dat naar boven kwam oud magma, achtergebleven in de riftzone na de laatste uitbarsting in hetzelfde gebied in 1955, toen de vulkaan 88 dagen lang lava spuwde. Door het verse magma neemt de uitbarstingsactiviteit toe Vanaf half mei 2018, na ruim twee weken, kwam vers magma met dezelfde chemische handtekening als lava uit de twee kratermeren naar boven. Door dit verse magma neemt de uitbarstingsactiviteit toe, grotere hoeveelheden lava vormen een lavarivier en stromen snel richting de oceaan. Ontmoeting tussen lava en oceaan Daar waar lava de oceaan instroomt verdampt ogenblikkelijk het zeewater. Door de chemische reactie die bij dit proces plaatsvindt ontstaat het extreem zure gas waterstofchloride. Tussen 1983 en 2016 werd door in de oceaan stromend lava bijna 2 vierkante kilometer nieuw land gecreëerd Dit gas vormt samen met waterdamp en kleine vulkanische glasdeeltjes een pluim, ‘laze' genaamd, die zeer schadelijk is voor de gezondheid. De hoeveelheid laze die gevormd is, de sterkte van de wind en de windrichting, bepalen hoe het zich verspreidt maar meestal blijft de impact lokaal. De ontmoeting tussen lava en oceaan is behalve gevaarlijk ook constructief. Tussen 1983 en 2016 werd er op deze manier al bijna 2 vierkante kilometer nieuw land gecreëerd. Explosies Terwijl in april 2018 lava de krater van Halemaʻumaʻu tot de rand toe vulde rest nu een gapend gat zichtbaar van meerdere honderden meters diep. Puin van de onstabiele kraterwand stort het gat in en vormt een kurk. Aanwezig grondwater wordt door het nog warme omgevingsgesteente verhit tot stoom. Bij de explosies die ontstaan wordt het puin verpoederd tot as en geëxplodeerd tot hoogtes van wel 9 kilometer. Deze explosies zijn vergelijkbaar met die van 1924, toen alle lava ook uit Halemaʻumaʻu verdween. Impact De combinatie van lavastromen en de hoge uitstoot van zwaveldioxide hebben de prompte evacuatie van circa 2000 bewoners geïnitieerd. Tot nu toe zijn tientallen woningen verwoest en wegen door lava overstroomt. Het al in 1912 opgerichte vulkaan-observatorium van Hawaï (HVO) monitort, versterkt met andere medewerkers van de Amerikaanse Geologische Dienst (U.S. Geological Survey), de uitbarsting uiterst zorgvuldig.
do, mei 24, 2018
Source: KNMI Nieuwsberichten
22 mei 2018 Het is van groot belang te weten wat klimatologisch gezien 'normaal' is. Zo worden onze steden, wegen en dijken ontworpen aan de hand van deze kennis. Maar wat is normaal in tijden van snelle verandering van het klimaat? Het belang van klimaatgemiddelden Deze winter vierde ik mijn 30e verjaardag, een hele mijlpaal dat begrijpt u. In de meteorologie worden 30-jaar gemiddelden gebruikt om de klimatologie te bepalen: het gemiddelde weer. Kennis van het klimaat en hoe het weer daarbinnen varieert is van belang voor het plannen van je vakantie, maar ook voor het ontwerp van dijken en bruggen, keuzes voor gewassen, en het inrichten van steden. WMO-richtlijnen Er zijn wereldwijd richtlijnen hoe men de klimaat-normaal bepaalt, vastgesteld door de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO). Sinds lange tijd gebruikt men 30-jaar gemiddelden, die iedere 10 jaar worden geüpdatet. Het KNMI hanteert dan ook de periode 1981-2010 als de huidige 'normaal', en vergelijkt in zijn maandoverzichten met die periode. De volgende normaal, van 1991-2020, zal in 2021 verschijnen. Het gebruik van 30 jaar voor het bepalen van de klimaat-normaal is een enigszins willekeurige keuze. De periode van middelen moet lang genoeg zijn om de wisselvalligheid van het weer te bevatten, op korte tijdschalen is er veel meer variatie (figuur 1). De periode van middelen mag echter niet té lang zijn. In tijden van klimaatverandering, zowel door natuurlijke cycli als door de mens veroorzaakt, is het langjarig gemiddelde snel achterhaald en beschrijft het niet het werkelijke gemiddelde weer van het moment (figuur 2). Er bestaan complexere methoden om de 'klimaat-normaal' te bepalen, vaak ontworpen om de opwaartse trend beter te vangen. Toch blijft het relatief eenvoudig te bepalen langjarig gemiddelde de meest gebruikte definitie van het klimaat. Met 10-jaarlijkse updates zorgen we ervoor dat de waardes enigszins up-to-date blijven. Want er kan veel gebeuren in 30 jaar, op persoonlijk vlak maar zeker ook met betrekking tot ons weer en klimaat. KNMI-klimaatbericht door Karin van der Wiel
di, mei 22, 2018
Source: KNMI Nieuwsberichten